Loading...

Olejki eteryczne a układ nerwowy – mechanizmy działania oraz zastosowanie kliniczne

Główna / Olejki eteryczne a układ nerwowy – mechanizmy działania oraz zastosowanie kliniczne

Aromaterapia ma duży potencjał terapeutyczny w różnego typu dolegliwościach zdrowotnych. Szczególnie interesujący jest wpływ olejków eterycznych na funkcje układu nerwowego. Mogą one być wykorzystywane dla poprawy funkcji kognitywnych, takich jak pamięć czy umiejętność koncentracji. Mają także działanie uspokajające, podnoszące nastrój, przeciwdepresyjne oraz przeciwlękowe. Ponadto aromaterapia może być wykorzystywana u pacjentów z schorzeniami neurodegeneracyjnymi, takimi jak choroba Alzheimera czy demencja. Jest coraz więcej badań klinicznych, które wskazują na to, że niektóre olejki eteryczne mogą być wartościowym wsparciem w terapii tych trudnych do leczenia chorób. Należy pamiętać o tym, że efektywność aromaterapii zależy przede wszystkim od właściwego doboru rodzaju olejków, odpowiedniej dawki oraz sposobu aplikacji. Ponieważ mechanizmy wpływu składników występujących w olejkach na funkcje mózgu są podobne do sposobu działania leków farmakologicznych, podczas jednoczesnego stosowania aromaterapii należy rozważyć możliwe interakcje.

Olejki eteryczne wykazują działanie uspokajające, podnoszące nastrój oraz przeciwdepresyjne

Jednym z najważniejszych czynników wpływających na działanie leków roślinnych na funkcje układu nerwowego jest zdolność składników aktywnych do przenikania przez barierę krew mózg. Zadaniem tej ostatniej jest ochrona centralnego układu nerwowego przed dostaniem się do niego substancji toksycznych z zewnątrz. O tym czy dane związki będą potrafiły ją efektywnie przenikać, decyduje między innymi wielkość cząsteczki oraz lipofilność. Olejki eteryczne to mieszaniny molekuł cechujących się nie tylko małym rozmiarem, ale także dobrą rozpuszczalnością w tłuszczach. To powoduje, że bez problemu przenikają one przez błony biologiczne, w tym także przez barierę krew mózg. Jest to bardzo ważne, gdyż wiele leków roślinnych, wykazuje potencjał terapeutyczny w stosunku do chorób układu nerwowego, jednak ze względu na niską biodostępność składników aktywnych, nie znajdują one tutaj praktycznego zastosowania.

Olejki eteryczne a układ nerwowy

Olejki eteryczne działają na układ nerwowy wieloraki sposób. Między innymi ze względu na swój wpływ antyoksydacyjny, mogą chronić mózg przed wolnymi rodnikami, które powstają podczas przemian metabolicznych zachodzących w tym narządzie. Mózg stanowi zaledwie 2% masy ciała człowieka, natomiast zużywa aż 20% tlenu, co wskazuje na to, że procesy oddychania komórkowego zachodzą tutaj szczególnie intensywnie. Ponieważ ważną strukturalną komponentą tkanki nerwowej są wielonienasycone kwasy tłuszczowe, które ze względu na dużą ilość wiązań podwójnych w cząsteczce są podatne na zmiany oksydacyjne, substancje o działaniu przeciwutleniającym są tutaj szczególnie ważne [1].

Inny mechanizm działania roślinnych związków zapachowych, to wpływ na system neurotransmisji. Przykładowo olejki eteryczne mogą działać na receptory kwasu gamma- aminomasłowego (GABA). Ten ostatni należy do głównych neuroprzekaźników hamujących w mózgu. Okazuje się, że większość składników olejków eterycznych wpływa agonistycznie na receptory GABA, co w efekcie powoduje efekt uspokajający oraz przeciwstresowy [2]. Dysfunkcja bądź niedobory przekaźnictwa gabaergicznego stanowią patomechanizm padaczki, reakcji bólowych oraz stanów niepokoju. Zaobserwowano jednocześnie zdolność olejków do hamowania bramkowanych potencjałem kanałów Na+. Aktywacja receptorów GABA jak również hamowanie kanałów sodowych to procesy ważne dla utrzymania równowagi pomiędzy nadmiernym pobudzeniem a uspokojeniem w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Zaburzenie tej równowagi jest szczególnie istotne w patomechanizmie licznych chorób mózgu [3].

Wiele olejków eterycznych wykazuje aktywność inhibitora acetylocholinoesterazy, dzięki czemu hamują rozkład acetylocholiny, która jest ważna w procesach pamięci. Badano pod tym kątem 29 różnych olejków. Okazało się, że szczególną aktywnością cechowały się tutaj bogate w 1,8-cyneol olejki takie jak kajeputowy, eukaliptusowy, majerankowy, kamforowy (Cinnamomum camphora L.) i rozmarynowy. Inne, na które warto zwrócić uwagę, mimo, że były nieco słabsze w tym zakresie, to olejek limonkowy, lemongrasowy, cytrynowy oraz z lawendy lekarskiej [4]. Inhibitory acetylocholinoesterazy to leki stosowane standardowo w chorobie Alzheimera. Mogą one także służyć poprawie pamięci u osób zdrowych. Nie należy jednak pochopnie interpretować wyników badań in vitro jako wskazań terapeutycznych. Przykładowo olejek kamforowy zawiera duże ilości safrolu (50-60%), który należy do składników o działaniu kancerogennym [5].

Aromaterapia kliniczna

Najbardziej wartościowym źródłem informacji na temat aktywności rozmaitych związków roślinnych są badania kliniczne. Prowadzi się je również w obszarze aromaterapii. Z roku na rok przybywa publikacji wskazujących na to, że może być ona wartościowym narzędziem w walce z chorobami układu nerwowego. W celu pokazania, jaki jest potencjał terapeutyczny olejków eterycznych w zakresie zaburzeń w obrębie układu nerwowego, zaprezentowano niżej kilka z nich.

Analizowano korelacje pomiędzy poziomami 1,8-cineolu w surowicy krwi, a wydajnością poznawczą i zmianami w zakresie nastroju. Dwanaście zdrowych wdychało olejek rozmarynowy. Zaobserwowano pozytywną korelację w zakresie efektywności w zadaniach poznawczych ze stężeniem wchłoniętego 1,8-cineolu po ekspozycji na olejek rozmarynowy. Efekty te były widoczne zarówno dla wyników prędkości jak i dokładności. Nie zauważono jednocześnie tutaj aby pojawił się kompromis między szybkością a dokładnością [6]. Warto zatem rozważyć inhalacje olejkiem rozmarynowym podczas pracy intelektualnej, aby zwiększyć jej efektywność.

Przeprowadzono badania na 28 osobach z demencją (17 spośród nich prezentowało objawy choroby Alzheimera). Stosowano u nich przez 28 dni aromaterapię drogą wziewną za pomocą czterech olejków eterycznych. W godzinach porannych był stosowany olejek rozmarynowy oraz cytrynowy, natomiast wieczorem olejek lawendowy i pomarańczowy. Olejki umieszczano na kawałku gazy w dyfuzorach z wentylatorem elektrycznym. U wszystkich pacjentów zaobserwowano poprawę funkcji kognitywnych, przy czym u osób z chorobą Alzheimera zaobserwowane pozytywne zmiany były szczególnie istotne [7]. Wyniki tego badania klinicznego zachęcają do zastosowania powyższej kombinacji olejków w chorobie Alzheimera czy demencji. W tym celu można nanieść na krążek kosmetyczny odpowiednią ilość olejków (patrz tabela 1) a następnie taki wacik przypiąć do ubrania o odpowiedniej porze dnia. Można również zastosować olejki eteryczne bezpośrednio na ubranie, jednak tutaj należy zachować ostrożność ze względu na możliwość reakcji olejków z barwnikami tkaniny.

Pora dnia

Godzina

Stosowane olejki (inhalacja) – dawka (mg)

rano

9.00-11.00

0,04 ml cytryny (34 mg)

0,08 ml rozmarynu (72 mg)

wieczorem

19.30-21.00

0,04 ml pomarańczy (34 mg)

0,08 ml lawendy (70 mg)

Tabela 1. Aromaterapia w demencji i chorobie Alzheimera – protokół z badań klinicznych

Badano 72 osoby z demencją podzielono na 2 grupy po 36 osób, w jednej stosowano olejek melisowy, druga stanowiła grupę kontrolną. Olejek eteryczny był nakładany dwa razy dziennie na okolice twarzy i ramiona przez wykwalifikowany personel w czasie 4 tygodni. 60% osób z grupy badanej oraz 14% z grupy kontrolnej zamanifestowało poprawę w zakresie samopoczucia (wyciszenie) oraz ogólnej jakości życia [8]. Poprawa zarówno w grupie badanej (60%), jak i kontrolnej (14%) może wskazywać na to, że również sam dotyk ma działanie terapeutyczne, jednak dodatek olejku znacznie zwiększał tutaj efektywność terapii. Można z tego badania wyciągnąć wniosek, że regularny masaż za pomocą olejku melisowego (rozcieńczonego w oleju bazowym) warto rozważyć jako wsparcie dla osób z demencją, szczególnie jeśli ten zabieg będzie wykonywany przy pomocy innej osoby.

Podczas stosowania aromaterapii należy zawsze brać także pod uwagę możliwość interakcji pomiędzy olejkami a jednocześnie stosowanymi lekami oddziaływującymi na układ nerwowy np. antydepresantami. Co prawda są badania kliniczne pokazujące korzystny wpływ stosowania olejków cytrusowych łącznie z lekami przeciwdepresyjnymi [9]. Jest jednak wiele składników aktywnych, które mogą tutaj generować interakcje. Przykładowo eugenol występujący w olejku goździkowym i cynamonowym z liści należy do znanych inhibitorów MAO. W badaniach na zwierzętach wykazano przeciwdepresyjne działanie eugenolu [10]. W związku z tym, że wiele leków stosowanych w farmakoterapii depresji wykazuje taki sam mechanizm działania, należy ostrożnie stosować olejki eteryczne zawierające eugenol podczas leczenia farmakologicznego tej choroby. Do leków, które mogą wchodzić w interakcje z eugenolem należą moklobenid, selegilina, fenalazyna, izokarboksazyd oraz tranylcypromina. Według Roberta Tisseranda ryzyko interakcji leków przeciwdepresyjnych z olejkami zawierającymi eugenol wiąże się jednak przede wszystkim z ich doustnym spożyciem [11].

Olejek lawendowy zmniejsza pobudzenie psychomotoryczne i wspomaga walkę z bezsennością

Olejkiem eterycznym, którego jednoczesne użycie z lekami przeciwdepresyjnymi wydaje się być bezpieczne, także podczas jego doustnego stosowania, jest olejek lawendowy. Dokonano retrospektywnej analizy przypadków pod kątem skuteczności preparatu na bazie tego olejku eterycznego u pacjentów z MDD oraz objawami lęku, bezsenności i pobudzenia psychomotorycznego. Przeanalizowano retrospektywnie 8 przypadków w odniesieniu do dawki, czasu trwania leczenia, możliwych działań niepożądanych i skuteczności takiego preparatu. Jego efektywność mierzono zmianą skali punktowej oceny depresji wg Hamiltona (HAMD-17). W 6 przypadkach połączenie preparatu na bazie olejku lawendowego oraz leku przeciwdepresyjnego spowodowało zmniejszenie objawów MDD. U 6 osób zaobserwowano również zmniejszenie pobudzenia. Lęk psychiczny zmniejszył się w 5, a lęk somatyczny w 4 przypadkach, natomiast poprawa w zakresie problemów ze snem (bezsenność przed snem i bezsenność) nastąpiła u 3 pacjentów. Wyniki pokazują, że olejek lawendowy zmniejsza niektóre objawy związane z lękiem i zaburzenia snu u pacjentów z MDD. Ponadto zaobserwowano znaczne zmniejszenie pobudzenia psychomotorycznego u osób badanych. Wyniki wskazują na znaczącą ogólną poprawę stanu klinicznego pacjentów wynikającą z kombinacji terapii olejkiem lawendowym oraz leków przeciwdepresyjnych [12].

Literatura:

[1] http://www.phmd.pl/api/files/view/29037.pdf
[2] https://www.researchgate.net/publication/324911746_Essential_Oils_and_Their_Constituents_Targeting_the_GABAergic_System_and_Sodium_Channels_as_Treatment_of_Neurological_Diseases
[3] Tamże
[4] https://www.researchgate.net/publication/261774287_Survey_of_Acetylcholinesterase_Inhibitory_Activity_in_Essential_Oils_From_Aromatic_Plants
[5] Robert Tisserand; Essential oil safety – a guide for health care professionals, Elsevier, wydanie drugie, s. 227.
[6] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3736918/
[7] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20377818
[8] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12143909
[9] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/8646568
[10] Tao G., Irie Y., Li D.J. i wsp. Eugenol and its structural analogs inhibit monoamine oxidase A and exhibit antidepressant-like activity.
Bioorganic & Medicinal Chemistry 2005; 13 (15): 4777–4788. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15936201
[11] Robert Tisserand; Essential oil safety – a guide for health care professionals, Elsevier, wydanie drugie, s. 58-59
[12] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/24559818

Komentarze(1)

Subskrybuj komentarze tego artykułu
  • Mati
    23 stycznia 2020, 14:32  Odpowiedz

    Zacząłem używać,powoli widać efekty 😉 pozdrawiam

Dodaj Komentarz


autoresponder system powered by FreshMail